झापा–५ मा असामान्य चुनावी समीकरण: ओली विरुद्ध बालेन भिडन्तले राष्ट्रिय ध्यान खिच्यो

फागुन २१ मा हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा झापा–५ राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। सतहमा हेर्दा दलहरू आ–आफ्ना उम्मेदवार लिएर प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका देखिए पनि भित्रभित्रै असामान्य समीकरण बन्ने संकेतहरू देखिन थालेका छन्। विशेषतः केपी शर्मा ओलीलाई पराजित गर्न खोजिएको चुनौती र बालेन शाहको उदयसँगै यस क्षेत्रमा राजनीतिक गणित मात्र होइन, मनोवैज्ञानिक र सामाजिक समीकरण पनि बदलिँदै गएको देखिन्छ।
राजनीतिक समीकरणको नयाँ रूप
ओलीले झापा–५ लाई आफ्नो राजनीतिक आधारभूमि बनाउँदै आएका छन्। दशकौँदेखि यहाँको चुनावी परिणामले उनलाई राष्ट्रिय नेतृत्वमा स्थापित गर्‍यो। तर यसपटक परिस्थिति फरक छ। स्वतन्त्र राजनीतिक छविका साथ अघि बढेका बालेन शाहको उम्मेदवारीले परम्परागत दलहरूको समीकरण भत्काउने संकेत दिएको छ।
स्थानीय स्रोतहरूका अनुसार ओलीले कांग्रेस, राप्रपा तथा अन्य शक्तिहरूबाट अनौपचारिक सहयोग जुटाउने प्रयास गरिरहेका छन्। झापास्थित आफ्नै निवासमा पत्रकारहरूसँगको संवादमा उनले विभिन्न दलका समर्थकहरूले आफूलाई सहयोग गर्ने दाबी गरेका छन्। यसले चुनावी प्रतिस्पर्धालाई केवल दलगत होइन, रणनीतिक बनाएको छ।
कांग्रेसभित्रको द्विविधा
झापा–५ मा नेपाली कांग्रेसले आधिकारिक उम्मेदवार उठाए पनि पार्टीभित्र एकरूपता देखिँदैन। जिल्लाका प्रभावशाली नेता कृष्णप्रसाद सिटौला ओलीसँग निकट संवादमा रहेको चर्चा छ। भविष्यमा राष्ट्रिय सभाको नेतृत्वमा सहयोग गर्ने वाचासहित उनलाई समर्थन जुटाउने प्रयास भइरहेको राजनीतिक वृत्तमा सुनिन्छ।
त्यसैगरी शेरबहादुर देउवानिकट स्थानीय नेताहरू पनि औपचारिक निर्णयभन्दा फरक मतदान गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। केही स्थानीय कांग्रेस कार्यकर्ताले “देश बनाउने र चलाउनेबीचको प्रतिस्पर्धा” भन्दै पार्टीभन्दा व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिन सकिने संकेत गरेका छन्।
राप्रपा र स्थानीय शक्ति केन्द्र
दमक नगरपालिकाका मेयर रामकुमार थापा पनि चुनावी समीकरणमा महत्वपूर्ण पात्रका रूपमा हेरिएका छन्। राप्रपाबाट निर्वाचित भए पनि बालेनको उदयप्रति असन्तुष्टि र स्थानीय राजनीतिक तनावका कारण उनी ओलीतर्फ झुक्न सक्ने चर्चा छ। खुला रूपमा समर्थन गर्न नसके पनि आन्तरिक रूपमा वातावरण निर्माण भइरहेको स्थानीय राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
दमक–७ का वडा अध्यक्ष भीमप्रसाद पौडेललाई भविष्यमा ठूलो राजनीतिक अवसर दिने आश्वासनसहित आफ्नो पक्षमा ल्याउने प्रयास भइरहेको पनि बताइन्छ। यसले स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिको प्रभाव संघीय निर्वाचनमा कति महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने देखाउँछ।
उद्योगी तथा मेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईंले पनि ओलीलाई सहयोग गर्ने संकेत दिएका छन्। झापा–५ मा उनको प्रभाव क्षेत्रमा रहेको मत बैंक चुनावी परिणाममा निर्णायक बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
मतदाताको मनोविज्ञान बदलिँदै
झापा–५ मा करिब १ लाख ६३ हजार मतदाता रहेका छन्। अनुमान अनुसार एक लाखभन्दा बढी मत खस्नेछ। उम्मेदवारी दर्ताको समयमा देखिएको भीडले बालेनको पक्षमा लहर देखाएको थियो। स्थानीय विश्लेषकका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा बालेन ७० प्रतिशत समर्थनको माहोलमा देखिएका थिए, तर समयसँगै प्रतिस्पर्धा सन्तुलित हुँदै गएको छ।
हाल पनि बालेन अग्रस्थानमा रहेको अनुमान गरिए पनि ओलीले आफ्नो आधार बलियो पार्दै मत अन्तर घटाउने प्रयास गरिरहेका छन्। एमालेका स्थानीय नेताहरू मतदातालाई पुनः संगठित गर्न सक्रिय देखिन्छन्।
समुदायगत मतको भूमिका
यस निर्वाचनमा विभिन्न समुदायको मत निर्णायक बन्ने देखिन्छ:
सुकुम्बासी मतदाता (करिब १० हजार) – अझै द्विविधामा
जनजाति समुदाय – वैकल्पिक शक्तितर्फ आकर्षित
मधेसी समुदाय – बालेनतर्फ झुकाव देखिने संकेत
धार्मिक अल्पसंख्यक समूह – परिवर्तनको पक्षमा देखिने विश्लेषण
यदि यी समूहलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न नसकिए, तेस्रो शक्ति वा वैकल्पिक उम्मेदवारले अप्रत्याशित लाभ लिन सक्ने सम्भावना पनि देखिन्छ।
अभियान शैलीमा स्पष्ट भिन्नता
ओलीको अभियान संरचित, संगठनात्मक र रणनीतिक देखिन्छ। उनले संघसंस्था, स्थानीय समूह, पेशागत संगठन र सामाजिक नेटवर्कसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्दै समर्थन जुटाउने प्रयास गरिरहेका छन्। विकास, पूर्वाधार र राज्यसँग पहुँचको मुद्दालाई उनले प्रमुख चुनावी एजेन्डा बनाएका छन्।
उता बालेन शाह घरदैलो अभियानमा केन्द्रित छन्। उनी परिवर्तन, पारदर्शिता र नयाँ नेतृत्वको आवश्यकता जस्ता विषयलाई प्राथमिकता दिँदै मतदातासँग प्रत्यक्ष संवाद गरिरहेका छन्। युवा मतदाता र पहिलोपटक मतदान गर्ने समूहमा उनको आकर्षण उल्लेखनीय देखिन्छ।
परम्परागत विरासत बनाम परिवर्तनको चाहना
ओलीले झापा–५ मा सडक, पूर्वाधार, शिक्षा र विकासका क्षेत्रमा योगदान दिएको समर्थकहरूको दाबी छ। यस कारण धेरै मतदाता उनलाई अनुभव र स्थायित्वको प्रतीक मान्छन्।
तर अर्कोतर्फ लामो समय एउटै नेतृत्वबाट प्रतिनिधित्व भइरहँदा परिवर्तनको चाहना बढेको देखिन्छ। स्थानीय युवाहरू, व्यवसायी र नयाँ मतदाता समूह नयाँ राजनीतिक शैली खोजिरहेको देखिन्छ।
धार्मिक र सांस्कृतिक मुद्दाको प्रयोग
चुनावी रणनीतिमा सांस्कृतिक पहिचान र धार्मिक भावनालाई पनि समेट्ने प्रयास भइरहेको चर्चा छ। केही राजनीतिक वृत्तमा हिन्दुत्व भावना प्रभावित मतदातालाई आकर्षित गर्ने प्रयास भइरहेको विश्लेषण गरिएको छ। यद्यपि यसको वास्तविक प्रभाव मतदान दिनमै स्पष्ट हुनेछ।
स्थानीय अनुभव र मतदाताको आवाज
दमक, गौरादह, कमल र गौरीगन्ज क्षेत्रमा भेटिएका मतदाताले फरक–फरक धारणा व्यक्त गरेका छन्। केहीले विकास र स्थायित्वका लागि ओलीलाई रोज्ने बताएका छन् भने अन्यले परिवर्तन आवश्यक भएको भन्दै बालेनलाई समर्थन गर्ने बताएका छन्।
कतिपय मतदाता लामो समयपछि आफ्नो मतदान निर्णय बदल्ने सोचमा छन् भने केहीले पुरानो निष्ठा कायम राख्ने बताएका छन्। यसले चुनावी परिणाम अझ अनिश्चित बनाएको छ।
चुनावी अंकगणित र चुनौती
यदि बालेनको मत प्रतिशत उच्च रह्यो भने ओलीलाई जित्न कठिन हुनेछ। ओलीको रणनीति मत अन्तर घटाउँदै नयाँ समर्थन थप्नेमा केन्द्रित देखिन्छ। स्थानीय विश्लेषकका अनुसार उनले आफ्नो समर्थन आधार बढाउन मात्र होइन, प्रतिस्पर्धीको समर्थन घटाउने रणनीति पनि अपनाइरहेका छन्।
यस निर्वाचनमा गठजोड, रणनीतिक मतदान, व्यक्तिगत प्रभाव र समुदायगत समीकरण सबैले भूमिका खेल्नेछन्।
राष्ट्रिय चासोको ‘ब्याटल ग्राउण्ड’
ओली चार पटक प्रधानमन्त्री बनिसकेका अनुभवी नेता हुन्। झापा–५ ले उनलाई राष्ट्रिय नेतृत्वसम्म पुर्‍याएको इतिहास छ। तर यसपटकको चुनाव केवल एक निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिस्पर्धा नभई पुरानो राजनीतिक संरचना र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिबीचको प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेरिएको छ।
बालेनलाई धेरै मतदाताले परिवर्तन र वैकल्पिक राजनीतिक संस्कृतिको प्रतिनिधिका रूपमा हेरेका छन्। अर्कोतर्फ ओली अनुभव, संगठन र राज्य सञ्चालन क्षमताको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन्।
निष्कर्ष
फागुन २१ को मतदानले झापा–५ को मात्र होइन, नेपालको समकालीन राजनीतिक दिशाको संकेत दिनेछ। यहाँको प्रतिस्पर्धा परम्परागत दलगत निष्ठा, रणनीतिक गठबन्धन, सामाजिक समीकरण र परिवर्तनको आकांक्षाबीचको टकराव बनेको छ।
अन्ततः मतपेटिकामा खस्ने मतले तय गर्नेछ—
अनुभव र विरासतको निरन्तरता रहनेछ,
वा परिवर्तनको नयाँ अध्याय सुरु हुनेछ।